สมาคมผู้บริโภคสงขลา

"ชุมชนอาหารทำหน้าที่ทางยุทธศาสตร์ที่จะสร้างความเท่าเทียมกันของสังคม เพราะชุมชนเกษตรกรรมคือชุมชนของความเป็นพี่เป็นน้อง ปราศจากซึ่งความเห็นแก่ตัว ทุกคนร่วมใจกันปกป้องรักษาดำรงวัฒนธรรมและพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์ของเรา เชื่อมประสานทั้งความรู้เก่าและใหม่ ถือเป็นหน้าที่สำคัญของคนที่เลี้ยงดูโลก เป็นสัญลักษณ์ระหว่างคน ธรรมชาติ และชีวิต อาหารจากทุกที่"

คุณรู้หรือไม่ว่า...

อุตสาหกรรมเกษตรที่เน้นการผลิตคราวละมากๆ ทั้งปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์อย่างเข้มข้น ใช้ทรัพยากรอย่างไม่จำกัด ถางป่า ขุดภูเขา สร้างเขื่อน จับสัตว์ธรรมชาติอย่างทำลายล้าง จนกระทั่งทำให้…

• ทุกวันนี้ มีพืชเพียง 30 ชนิด ที่เลี้ยงประชากรเกือบ 95 เปอร์เซ็นต์ ของโลก
  

• ในช่วงศตวรรษที่แล้วพืชผักกว่า 30,000 ชนิดหายไปจากโลกนี้ และทุกๆ 6 ชั่วโมงจะมีพันธุ์พืชสูญพันธุ์ไปจากโลกนี้ 1 ชนิด
  

• ตั้งแต่เริ่มศตวรรษที่ 20 ความหลากหลายของพืชอาหาร 75 เปอร์เซ็นต์ ในทวีปยุโรปสูญหายไป
  

• ช่วงเวลาเดียวกัน 93 เปอร์เซ็นต์ ของความหลากหลายของพืชอาหารในสหรัฐอเมริกาสูญหายไป
  

• 33 เปอร์เซ็นต์ ของพันธุ์สัตว์ปีกที่หลากหลายทั่วโลกกำลังสูญหาย หรือตกอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์
  

• 1 ใน 3 ของวัว แกะ และหมูพันธุ์พื้นเมืองส่วนใหญ่สูญพันธุ์ไปแล้ว และที่เหลือกำลังอยู่ในภาวะวิกฤติใกล้จะสูญพันธุ์
  

เนื่องจากวิถีชีวิตของคนในสังคมปัจจุบันจึงไม่เหมือนแต่ก่อน ผู้คนสมัยนี้ดำเนินชีวิตด้วยความแข่งขัน เร่งรีบ แต่ละวันจะมีแต่คำว่าคุ้มค่า กำไร การลงทุน การเพิ่มผลผลิตให้ได้มากที่สุด

ความรีบเร่งต่างๆเหล่านี้ได้เข้าไปอยู่ในวิถีชีวิตของคนในสังคมอย่างไม่รู้ตัว แม้แต่เรื่องของการกินอยู่ก็เช่นกัน กินอาหารแต่ละมื้อแต่ละคราวเร็วได้เท่าไหร่ยิ่งดี ดังนั้นตลอดสามทศวรรษที่ผ่านมาวัฒนธรรมการกินอาหารจานด่วน หรือฟาสต์ฟูด (Fast Food) ที่เน้นความรวดเร็วทันใจจึงได้แทรกตัวเข้ามามีอิทธิพลและกลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันในทุกซอกทุกมุมของสังคมโลก

แต่อาหารแบบ “แดกด่วน ยัดเร็ว” นี้ก่อให้เกิดปัญหาทางด้านโภชนาการ การบริโภคฟาสต์ฟูดเป็นหนึ่งในสาเหตุของโรคอ้วน โรคไขมันอุดตันในเส้นเลือด หรือระดับคลอเลสเตอรอลในร่างกายสูงเกินไป จึงมีบุคคลจำนวนมากออกมาต่อต้านอาหาร “แดกด่วน ยัดเร็ว” ดังที่เป็นข่าวให้เห็นกันอยู่บ่อยๆ

ขบวนการอาหารแบบ “เนิบนาบ” จึงถือกำเนิดขึ้นเพื่อต่อต้านการกินอาหารแบบ “แดกด่วน ยัดเร็ว”

Slow Food มีความเป็นมาอย่างไร (สนใจเพิ่มเติม http://www.slowfood.com/ )

Slow Food มิใช่การกินอาหารด้วยท่วงท่า slow motion หรือมิใช่การสั่งอาหารที่ต้องรอนานร่วมชั่วโมง หากแต่ Slow Food เป็นสมาคมระหว่างประเทศที่รวมตัวขึ้นเพื่อต่อต้านวัฒนธรรมการใช้ชีวิตที่เร่งรีบ (Fast Life) และการกินอาหารแบบรีบเร่ง (Fast Food)

ในปีค.ศ. 1986 (พ.ศ. 2529) ร้าน McDonald ยักษ์ใหญ่ในธุรกิจอาหารฟาสต์ฟูดเปิดสาขาใน กรุงโรม สร้างความไม่พอใจแก่ชาวเมืองและผู้ที่ต้องการอนุรักษ์ศิลปะการปรุงอาหารแบบดั้งเดิมไว้ คาร์โล เปตรินี่ (Carlo Petrini) นักหนังสือพิมพ์ชาวอิตาเลียนผู้ซึ่งชื่นชอบ และให้ความสำคัญต่อศิลปะในการปรุงอาหาร ทั้งยังต้องการรักษาอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของชาติไว้ ได้เป็นผู้นำรวมกลุ่มกับเหล่าเพื่อนร่วมอุดมการณ์ ลุกขึ้นมาต่อต้านการคุกคามของ McDonald ต่อมาเขาได้ก่อตั้งสมาคมภายใต้ชื่อ Slow Food โดยมีจุดประสงค์หลักเพื่ออนุรักษ์อาหารท้องถิ่น อาหารประจำชาติ และศิลปะการปรุงอาหารแบบดั้งเดิมที่กำลังถูกกลืนหายไปพร้อมกับวัฒนธรรมฟาสต์ฟูดที่เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันของคนในสังคมมากขึ้นเรื่อยๆ

ขบวนการ Slow Food ขยายตัวขึ้นเป็นขบวนการระดับสากล เริ่มจากกลุ่มประเทศในยุโป เยอรมนี สวิตเซอร์แลนด์ ฝรั่งเศส สเปน กรีซ ขยายตัวต่อไปยังแคนาดา สหรัฐอเมริกา แล้วข้ามมาที่ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ จนเข้ามายังเอเชีย โดยปัจจุบันมีสมาชิกกว่า 60,000 คนจากห้าทวีป (กว่าครึ่งหนึ่งมาจากอิตาลี)

สำหรับในประเทศไทย ขบวนการ Slow Food เพิ่งจะ “เนิบนาบ” เข้ามาเมื่อปลายปีที่ผ่านมา โดยมีผู้นำโครงการคือ คุณแฟรงค์ กราสมันน์ ( Frank Grassmann) ผู้อำนวยการฝ่ายอาหารและเครื่องดื่มประจำโรงแรมดุลิตธานี คุณแฟรงค์บอกว่าเพิ่งเป็นการวางแผนก้าวเริ่ม แนวคิดแบบ Slow Food ในเมืองไทยจึงยังไม่เป็นที่สนใจ และไม่ค่อยมีข่าวสารเผยแพร่ออกสู่สายตาสาธารณชน แต่คาดว่าภายในปีนี้จะมีการประชาสัมพันธ์รณรงค์ให้คนไทยหันมากินอาหารและใช้ชีวิตแบบ Slow Food เพิ่มมากขึ้น ซึ่งขณะนี้ในประเทศไทยมีร้านอาหารแบบ Slow Food สองแห่งด้วยกัน คือ

ร้านอาหารอิตาเลียน il cielo ในโรงแรมดุสิตธานี กรุงเทพฯ และภัตตาคาร Salvatore จังหวัดภูเก็ต

Slow Food เป็นมากกว่าเรื่องของอาหาร

Slow Food ไม่เพียงแต่เป็นแนวคิดเรื่องของอาหาร หากหมายรวมถึงวิธีการในการใช้ชีวิตด้วย

หลักการหรือปรัชญาของ Slow Food มีพื้นฐานมาจากปรัชญาความเชื่องช้า (Slowness) ซึ่งเป็นปรัชญาที่ว่าด้วยเรื่องความเรียบง่าย เน้นการใช้ชีวิตให้ช้าลงเพื่อสามารถเก็บความงามและรายละเอียดรอบตัว Slow Food กระตุ้นให้ผู้คนหันกลับไปตระหนักถึงการใช้ชีวิตด้วยวิถีทางที่สงบและเรียบง่าย เพราะการใช้ชีวิตด้วยความเร่งรีบนั้นทำให้มนุษย์พลาดสิ่งสวยงามต่างๆ และขาดความตระหนักถึงความหมายที่แท้จริงของชีวิต

สัญลักษณ์ของขบวนการ Slow Food เป็นรูปหอยทากตัวเล็กๆ เพราะหอยทากคือ “ตัวแทนของการเคลื่อนที่อย่างช้าๆ เพื่อสอนให้เรารู้ว่าการใช้ชีวิตอย่างเร่งรีบทำให้คนเรามีจิตใจที่กระด้างและโง่เขลาลง” อีกทั้งลักษณะของหอยทากที่ดูจะเป็นสิ่งมีชีวิตที่มิได้รับอิทธิพลใดๆจากความเย้ายวนใจของโลกสมัยใหม่ยังแฝงความหมายใหม่ๆไว้ด้วย เปรียบเสมือนเป็นเครื่องรางต้านความขุ่นเคืองโกรธขึ้ง ต้านทานความบกพร่องของผู้ที่ไม่ละเมียดละไมต่อความรู้สึกและรสชาติ เนื่องจากความตะกละตะกรามเกินกว่าจะจดจำสิ่งที่ตนเพิ่งรับประทานเข้าไปได้

Terra Madre เป็นการประชุมระดับโลกของชุมชนอาหารทั่วโลก มีคนมาร่วมงานถึง 4,888 คน มาจาก 1,202 ชุมชนของ 128 ประเทศทั่วโลก จนต้องกระจายผู้ร่วมงานไปพักตามที่ต่างๆ ในภูมิภาคพีมอนเต (Peimonte Region) เป็นรัศมี 100 กิโลเมตรรอบที่ประชุม จัดโดยมูลนิธิสโลว์ฟู้ด

งานครั้งนี้ มีตัวแทนจากเครือข่ายเกษตรทางเลือกของไทย 5 กลุ่มเข้าร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์ค้นหาความยั่งยืนของโลก

• กลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตเกษตรอินทรีย์ ภาคเหนือ ปัจจุบันมีสมาชิกกว่า 200 ครอบครัว เกษตรกรที่ปรับเปลี่ยนวิถีการผลิตจากการปลูกเชิงเดี่ยวมาทำเกษตรอินทรีย์ เน้นการปลูกพืชท้องถิ่น เหลือจึงขาย ขณะนี้มีการตั้งตลาดสีเขียวเพื่อเป็นการพบปะกับผู้บริโภคโดยตรงใจกลางเมืองเชียงใหม่ทุกสัปดาห์ ทุกวันนี้ แม้ไม่มีเงินเหลือเก็บมากมาย แต่ก็สามารถยืดอกได้ว่าไม่มีหนี้
  

• ชุมชนผู้ปลูกข้าวหอมมะลิอินทรีย์ จังหวัดสุรินทร์ เริ่มปรับเปลี่ยนมาปลูกข้าวอินทรีย์ตั้งแต่ปี 2535 มีสมาชิกกว่า 700 คน สามารถเชื่อมต่อกับองค์กรปกครองท้องถิ่นระดับจังหวัดให้มีนโยบายและงบประมาณมาสนับสนุนเกษตรทางเลือก สามารถส่งออกสินค้าผ่านโครงการ Fair Trade จุดยืนของกลุ่มนี้ชัดเจน ไม่ขายข้าวให้บริษัทเกษตรอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่ตอนนี้กำลังโดดลงมาแย่งชิงตลาดอินทรีย์ด้วย (แต่เป็นอินทรีย์? แบบใช้สารเคมี 30 เปอร์เซ็นต์)
  

• กลุ่มประมงขนาดเล็ก จังหวัดตรัง ชาวประมง 13 หมู่บ้านเริ่มตั้งวงพูดคุยกันถึงประสบการณ์และปัญหาที่เกิดจากเรือประมงอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ และจำนวนปลาที่ลดลงจากการใช้เครื่องมือประมงแบบทำลายล้าง ตั้งแต่ปี 2536 ทุกวันนี้พวกเขายังมุ่งมั่นที่จะอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อให้มีการสืบต่อไปยังรุ่นลูกรุ่นหลาน
  

• เครือข่ายเกษตรทางเลือก ภาคใต้ ชุมชนที่พยายามรักษาระบบการผลิตแบบดั้งเดิมที่เน้นความหลากหลายของต้นไม้ คงพันธุ์พืชผลไม้ท้องถิ่นให้รอดพ้นจากการรุกรานของสวนยางพารา และพวกเขายังพิสูจน์คนอยู่กับป่าได้อย่างยั่งยืน
  

• ชุมชนผู้อนุรักษ์พันธุกรรมข้าวพื้นบ้านอีสาน กลุ่มนี้ตั้งขึ้นเมื่อปี 2544 เพื่ออนุรักษ์พันธุ์พื้นเมืองที่สูญหายไปนับจากที่รัฐบาลมีนโยบายเร่งการปลูกข้าวเพื่อการส่งออก ข้าวพันธุ์พื้นเมืองแต่ละพันธุ์มีลักษณะเฉพาะและเหมาะแก่การทำอาหารแต่ละชนิด ไม่ใช่ข้าวชนิดเดียวทำอาหารทุกชนิด
  

อาหารแบบ Slow Food

หากจะถามว่า สูตรอาหารแบบ Slow Food ที่แจกแจงว่ามีส่วนผสมอะไรนั้นคงไม่สามารถบอกได้ เนื่องจาก Slow Food เป็นแนวคิดในการใช้ชีวิตซึ่งหมายรวมถึงการกินอาหารแต่ละมื้อด้วย Slow Food ไม่จำเป็นต้องเป็นอาหารหรูที่ปรุงอย่างประณีตตามโรงแรมหรูหรือภัตตาคารระดับห้าดาวเสมอไป อาหารที่เรากินในแต่ละวันสามารถทำให้เป็น Slow Food ได้ เช่น อาหารง่ายสุดฮิตอย่างแซนด์วิชสามารถกลายเป็น Slow Food ได้ โดยการเลือกใช้ขนมปังโฮลวีตแทนขนมปังขาว สอดไส้ด้วยไก่อบหรือหมูอบที่ผ่านขั้นตอนการปรุงอย่างถูกวิธี ใส่ผักสดสะอาดอย่างผักกาดหอมหรือมะเขือเทศ เพิ่มรสชาติอีกนิดด้วยมัสตาร์ด และสิ่งสำคัญที่ขาดไม่ได้คือ ต้องนั่งลงกินอาหารมื้อนั้นที่โต๊ะ อย่ารีบทาน ค่อยๆดื่มด่ำกับทุกๆรสชาติที่สัมผัสได้ อาจเพิ่มอรรถรสด้วยบทสนทนากับคนรู้ใจ แค่นี้คุณก็สามารถรับประทานอาหารและมีความสุขกับชีวิตแบบ Slow Food ได้

อาหารแบบ Slow Food เป็นอาหารที่มีเอกลักษณ์ (หรืออย่างที่ชาวตะวันตกเรียกว่ามี taste) มีรสชาติที่เป็นจุดเด่นของชาติหรือท้องถิ่นนั้นๆ ใช้วัตถุดิบที่ผลิตและหาได้ในท้องถิ่น ได้รับการปรุงอย่างประณีต ใส่ใจในทุกๆรายละเอียด ทุกขั้นตอน และการกินอาหารแบบ Slow Food เป็นการกินอาหารที่ผู้กินสามารถลิ้มลองสัมผัส และมีความสุขกับอาหารที่กินได้อย่างแท้จริง


พิชชาภา รัฐประเสริฐ 5040146022 คณะอักษรศาสตร์

ที่มา : http://eateatsleepsleep.multiply.com/journal/item/8/Slow_Food